Σήμερα τα εγκαίνια του ελληνικού υπερυπολογιστή: O «Δαίδαλος»

Ενας υπολογιστής που μπορεί να εκτελέσει σε ένα δευτερόλεπτο μαθηματικές πράξεις για τις οποίες ένας άνθρωπος θα έπρεπε να εργάζεται 2,7 δισεκατομμύρια χρόνια εγκαινιάζεται σήμερα στις 10:30 στο Λαύριο παρουσία του πρωθυπουργού Κυριάκου Μητσοτάκη.

Δεν πρόκειται για ένα ακόμη τεχνολογικό επίτευγμα με εντυπωσιακές επιδόσεις, αλλά για μια υποδομή που μπορεί να αλλάξει τις δυνατότητες της χώρας στην επιστήμη, στην οικονομία και την καθημερινότητα.

Από την πρόβλεψη της πορείας μιας καταστροφικής πυρκαγιάς και την έγκαιρη διάγνωση σοβαρών ασθενειών μέχρι την ανάπτυξη ελληνικών μοντέλων Τεχνητής Νοημοσύνης, ο υπερυπολογιστής «Δαίδαλος» φιλοδοξεί να προσφέρει υπολογιστική ισχύ που μέχρι σήμερα η Ελλάδα αναζητούσε στο εξωτερικό.

Με μετρημένη επίδοση 85,69 petaflops, ο νέος εθνικός υπερυπολογιστής καταλαμβάνει την 31η θέση στην παγκόσμια κατάταξη TOP 500 του Ιουνίου 2026, σηματοδοτώντας την πρώτη ελληνική παρουσία στη συγκεκριμένη λίστα.

Το συνολικό κόστος του έργου φτάνει τα 58,9 εκατ. ευρώ, ενώ η εγκατάστασή του σε ένα ιστορικό βιομηχανικό κτίριο του Λαυρίου συνδέει δύο διαφορετικές εποχές τεχνολογικής πρωτοπορίας. Το μεγάλο στοίχημα, ωστόσο, δεν είναι η θέση του στην παγκόσμια κατάταξη, αλλά αν αυτή η πρωτοφανής υπολογιστική δύναμη θα μετατραπεί σε πραγματικό πλεονέκτημα για την ελληνική κοινωνία.

Στο Τεχνολογικό Πολιτιστικό Πάρκο Λαυρίου, εκεί όπου πριν από περισσότερο από έναν αιώνα παραγόταν ηλεκτρική ενέργεια για τη μεταλλευτική βιομηχανία, εγκαθίσταται σήμερα μία από τις σημαντικότερες ψηφιακές υποδομές της χώρας.

Τα εγκαίνια θα πραγματοποιηθούν από τον πρωθυπουργό Κυριάκο Μητσοτάκη και τον υπουργό Ψηφιακής Διακυβέρνησης και Τεχνητής Νοημοσύνης Δημήτρη Παπαστεργίου, ο οποίος είχε περιγράψει στο «ΘΕΜΑ» τον διπλό στόχο του έργου. Δηλαδή την ανάδειξη της Ελλάδας στον παγκόσμιο χάρτη της Τεχνητής Νοημοσύνης και την εθνική ανεξαρτησία σε υπολογιστική ισχύ.

Η σημασία του εγχειρήματος αποτυπώνεται στους αριθμούς. Ο «Δαίδαλος» πέτυχε μετρημένη επίδοση 85,69 petaflops, δηλαδή περίπου 85.690.000.000.000.000 μαθηματικές πράξεις κινητής υποδιαστολής ανά δευτερόλεπτο. Πρόκειται για υπολογιστική ισχύ αντίστοιχη περίπου 85.000 ισχυρών επιτραπέζιων υπολογιστών.

Ο «Δαίδαλος» είναι σύστημα της Hewlett Packard Enterprise (HPE), εξοπλισμένο με επιταχυντές NVIDIA GH200 Grace Hopper Superchip. Κάθε υπερτσίπ συνδυάζει έναν επεξεργαστή Grace με έναν επιταχυντή γραφικών Hopper, επιτρέποντας υψηλές επιδόσεις τόσο σε επιστημονικούς υπολογισμούς όσο και στην εκπαίδευση μοντέλων Τεχνητής Νοημοσύνης. Η ψύξη πραγματοποιείται με άμεση υγρή ψύξη, μέσω κλειστού κυκλώματος νερού που απομακρύνει τη θερμότητα από τα τσιπ.

Η ίδια οικογένεια επιταχυντών χρησιμοποιείται στον γερμανικό υπερυπολογιστή JUPITER. Σε σχέση με τον ARIS, τον εθνικό υπερυπολογιστή που λειτουργεί από το 2015, η αναβάθμιση είναι εντυπωσιακή. Oταν ο «Δαίδαλος» σχεδιαζόταν για ισχύ 30 petaflops, υπολογιζόταν ήδη 60 φορές ισχυρότερος. Η τελική επίδοση των 85,69 petaflops διεύρυνε περισσότερο τη διαφορά. Τα δύο συστήματα προβλέπεται να λειτουργούν συμπληρωματικά, υπό την εποπτεία της ΕΔΥΤΕ – GRNET.

Η διαδρομή του έργου άρχισε το 2022. Την 1η Ιουλίου υπογράφηκαν οι συμφωνίες μεταξύ υπουργείου Ψηφιακής Διακυβέρνησης, ΕΔΥΤΕ και Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου για την εγκατάσταση στο Λαύριο. Τον Νοέμβριο ακολούθησε η συμφωνία φιλοξενίας με την ευρωπαϊκή κοινή επιχείρηση EuroHPC, στην οποία συμμετέχουν επίσης η Κύπρος, το Μαυροβούνιο και η Βόρεια Μακεδονία.

Το αρχικό σχέδιο προέβλεπε υπερυπολογιστή άνω των 30 petaflops, με ολοκλήρωση το 2024. Ο διαγωνισμός του Ιουνίου 2024 αναβάθμισε τον στόχο στα περίπου 60 petaflops. Τελικά, στις 26 Μαρτίου 2025 υπογράφηκε με την HPE σύμβαση για σύστημα ανακοινωμένης ισχύος 89 petaflops, σχεδόν τριπλάσιας του αρχικού σχεδιασμού. Η ελληνική MainSys ανέλαβε παράλληλα την κατασκευή του κέντρου δεδομένων.

Δεν έλειψαν οι εμπλοκές. Προσφυγή μικρής εταιρείας στο Συμβούλιο της Επικρατείας ανέστειλε προσωρινά τη διαδικασία, προτού αποσυρθεί, ενώ το χρονοδιάγραμμα μετακινήθηκε επανειλημμένα.

Ο υπερυπολογιστής συναρμολογήθηκε και δοκιμάστηκε πριν μεταφερθεί στην Ελλάδα. Η επίδοσή του καταγράφηκε στην κατάταξη TOP 500 που ανακοινώθηκε στο Αμβούργο τον Ιούνιο του 2026. Το καλοκαίρι μεταφέρθηκε στο Λαύριο και στις 11 Οκτωβρίου ο Δημήτρης Παπαστεργίου ανακοίνωσε την έναρξη της ηλεκτροδότησης και των τελικών ρυθμίσεων.

Οι εφαρμογές του

Η ουσιαστική αξία του «Δαίδαλου» βρίσκεται στις εφαρμογές του. Πρόσβαση προβλέπεται για πανεπιστήμια, ερευνητικά κέντρα, νεοφυείς επιχειρήσεις, μικρομεσαίες εταιρείες και δημόσιους φορείς. Δυνατότητες χρήσης θα έχουν επίσης ευρωπαϊκοί οργανισμοί και οι χώρες που συμμετέχουν στην κοινοπραξία. Κεντρικό ρόλο αναλαμβάνει ο PHAROS, το ελληνικό εργοστάσιο Τεχνητής Νοημοσύνης.

Ο «Δαίδαλος» παρέχει την υπολογιστική ισχύ, ενώ ο PHAROS οργανώνει την αξιοποίησή της, προσφέροντας εργαλεία, δεδομένα και τεχνική υποστήριξη. Στην κοινοπραξία, με επικεφαλής την ΕΔΥΤΕ, συμμετέχουν ο «Δημόκριτος», το ΕΜΠ, το Ερευνητικό Κέντρο «Αθηνά», το Υπερταμείο, το ΕΚΕΤΑ, το ΑΠΘ, το ΕΚΠΑ, το ΙΤΕ, το Πανεπιστήμιο Πειραιώς, το ΕΚΤ και η ΗΔΙΚΑ. Οι τρεις βασικές προτεραιότητες είναι η υγεία, η ελληνική γλώσσα και ο πολιτισμός, καθώς και η βιώσιμη ανάπτυξη.

Στην Πολιτική Προστασία, ο υπερ-υπολογιστής μπορεί να εκτελεί ταυτόχρονα δεκάδες προσομοιώσεις για την εξέλιξη μιας πυρκαγιάς, λαμβάνοντας υπόψη διαφορετικές εντάσεις και κατευθύνσεις ανέμου.

Eτσι, οι αρμόδιες υπηρεσίες θα μπορούν να αξιολογούν καλύτερα ποιες περιοχές κινδυνεύουν σε δύο, έξι ή δώδεκα ώρες και πού χρειάζεται να κατευθυνθούν οι πυροσβεστικές δυνάμεις. Ανάλογες εφαρμογές μπορούν να αναπτυχθούν για πλημμύρες όπως εκείνες του «Daniel», καύσωνες, ξηρασία και ακραία καιρικά φαινόμενα, με λεπτομερέστερα μετεωρολογικά και κλιματικά μοντέλα.

Στην υγεία, η εκπαίδευση αλγορίθμων πάνω σε ακτινογραφίες και αξονικές τομογραφίες μπορεί να βοηθήσει στον εντοπισμό παθολογικών ευρημάτων. Τα συστήματα αυτά θα μπορούσαν να λειτουργούν ως δεύτερο διαγνωστικό εργαλείο για τους γιατρούς, ιδιαίτερα σε περιφερειακά νοσοκομεία με περιορισμένο εξειδικευμένο προσωπικό.

Σημαντικές προοπτικές ανοίγονται επίσης στην εξατομικευμένη ιατρική, στη βιοϊατρική έρευνα και στον σχεδιασμό φαρμάκων. Στη βιομηχανία, τα λεγόμενα ψηφιακά δίδυμα επιτρέπουν στις επιχειρήσεις να προσομοιώνουν προϊόντα και γραμμές παραγωγής, εντοπίζοντας προβλήματα πριν από την κατασκευή τους. Στη φυσική, στη χημεία και στην επιστήμη υλικών, η μεγάλη υπολογιστική ισχύς επιταχύνει σύνθετες ερευνητικές διαδικασίες.

Ιδιαίτερη σημασία έχει η ελληνική γλώσσα. Η επεξεργασία μεγάλων συλλογών ελληνικών κειμένων μπορεί να οδηγήσει σε γλωσσικά μοντέλα που κατανοούν καλύτερα τις ιδιαιτερότητές της, αντί να εξαρτώνται αποκλειστικά από συστήματα σχεδιασμένα κυρίως για τα αγγλικά. Τέτοιες εφαρμογές θα μπορούσαν να ενισχύσουν τον ψηφιακό βοηθό του gov.gr, την αυτόματη μετάφραση, την ψηφιοποίηση ιστορικών αρχείων, αλλά και υπηρεσίες της δημόσιας διοίκησης και της κυβερνοασφάλειας.

Ελληνικοί πόροι

Η εγκατάσταση του «Δαίδαλου» εντός ελληνικών συνόρων περιορίζει την ανάγκη προσφυγής σε ακριβές υπηρεσίες υπολογιστικού νέφους του εξωτερικού. Ερευνητές και επιχειρήσεις αποκτούν πρόσβαση σε πόρους που προηγουμένως έπρεπε να αναζητήσουν εκτός Ελλάδας, ενώ ευαίσθητα δεδομένα, όπως ιατρικά και κρατικά, μπορούν να υποβάλλονται σε επεξεργασία εντός της χώρας.

Πρόκειται για σημαντικό πλεονέκτημα στην προσπάθεια προσέλκυσης επενδύσεων και επιστημονικού προσωπικού. Η ύπαρξη σύγχρονων ερευνητικών υποδομών μπορεί να διευκολύνει την επιστροφή Ελλήνων επιστημόνων και τη δημιουργία θέσεων εργασίας υψηλής εξειδίκευσης.

Ο δεύτερος στην Κοζάνη

Ο Δημήτρης Παπαστεργίου έχει περιγράψει το Λαύριο ως πιθανή «Silicon Valley της Ελλάδας». Παράλληλα, η συμμετοχή Κύπρου, Μαυροβουνίου και Β. Μακεδονίας ενισχύει τον ρόλο της Ελλάδας ως περιφερειακού υπολογιστικού κόμβου. Η χώρα συγκαταλέγεται στις πρώτες επτά ευρωπαϊκές που επιλέχθηκαν για AI Factory, μαζί με Γερμανία, Ισπανία, Ιταλία, Λουξεμβούργο, Σουηδία και Φινλανδία.

Το επόμενο βήμα προβλέπεται στην Κοζάνη. Τον Οκτώβριο του 2026 προγραμματίζεται η έναρξη διαγωνισμού για δεύτερο, εξίσου ισχυρό σύστημα, με στόχο λειτουργίας έως το τέλος του 2027. Ο «Δαίδαλος» θα επικεντρώνεται στην εκπαίδευση μοντέλων και το νέο μηχάνημα στην καθημερινή αξιοποίησή τους. Στο ίδιο τεχνολογικό οικοσύστημα εντάσσεται και ο «Iκαρος», το νέο υπολογιστικό σύστημα του ΕΜΠ.

Το συνολικό κόστος του έργου ανέρχεται σε 58,9 εκατ. ευρώ και καλύπτεται από το Ταμείο Ανάκαμψης «Ελλάδα 2.0» – NextGenerationEU και την ευρωπαϊκή EuroHPC. Από το ποσό αυτό, 41 εκατ. ευρώ αφορούν τη σύμβαση της HPE για εξοπλισμό, αποθήκευση, λογισμικό και εκπαίδευση. Τα υπόλοιπα 17,9 εκατ. ευρώ αντιστοιχούν στη σύμβαση της MainSys για το κέντρο δεδομένων, τις ηλεκτρομηχανολογικές εγκαταστάσεις, την ψύξη, την ενέργεια και την αποκατάσταση των χώρων.

Η EuroHPC υπολογίζει το καθαρό κόστος απόκτησης του μηχανήματος σε 36 εκατ. ευρώ και καλύπτει το 35% του κόστους του συστήματος, με το υπόλοιπο 65% να βαρύνει την ελληνική πλευρά μέσω του Ταμείου Ανάκαμψης. Ξεχωριστό προϋπολογισμό 30 εκατ. ευρώ διαθέτει ο PHAROS, με ισόποση χρηματοδότηση από την EuroHPC και εθνικούς πόρους. Η διάρκεια υλοποίησής του είναι 36 μήνες, με αφετηρία την 1η Απριλίου 2025.

Για τους περισσότερους χρήστες, η πρόσβαση στον «Δαίδαλο» προβλέπεται χωρίς άμεση χρηματική επιβάρυνση, μέσω αξιολόγησης προτάσεων και κατανομής υπολογιστικών ωρών. Οι λεπτομερείς όροι εμπορικής αξιοποίησης από επιχειρήσεις δεν έχουν ακόμη δημοσιοποιηθεί.

Ωστόσο, η λειτουργία συνεπάγεται σημαντικές δαπάνες ηλεκτρικής ενέργειας, ψύξης, συντήρησης και προσωπικού. Ο ενεργειακός σταθμός διαθέτει εγκατεστημένη ισχύ 6 MVA, ενώ δεν έχει δημοσιοποιηθεί ετήσιος προϋπολογισμός λειτουργίας.

Ο Αϊφελ στο Λαύριο

Το κτίριο που φιλοξενεί τον «Δαίδαλο» έχει τη δική του ιστορία. Πρόκειται για τον πρώην Ηλεκτρικό Σταθμό της Γαλλικής Εταιρείας Μεταλλείων Λαυρίου, δείγμα της βιομηχανικής αρχιτεκτονικής των αρχών του 20ού αιώνα.

Η σύνδεσή του με τον Γουστάβο Αϊφελ αναφέρεται σε ορισμένες ιστορικές πηγές, χωρίς να αποτελεί αδιαμφισβήτητο στοιχείο. Σύμφωνα με τον καθηγητή του ΕΜΠ Νίκο Μπελαβίλα, ο σταθμός σχεδιάστηκε από Γάλλους αρχιτέκτονες το 1905 και συγκαταλεγόταν στα μεγαλύτερα ενεργειακά κέντρα της εποχής, μαζί με εκείνο του Νέου Φαλήρου.

Η παρουσία της τεχνογνωσίας της εποχής του Αϊφελ στο Λαύριο αποτυπώνεται και στη Γαλλική Σκάλα, τη μεταλλική αποβάθρα φόρτωσης μεταλλευμάτων που κατασκευάστηκε το 1888. Ο ίδιος ο Αϊφελ είχε αναφερθεί το 1889 στο έργο.

Μετά την παρακμή της μεταλλευτικής δραστηριότητας, οι εγκαταστάσεις εγκαταλείφθηκαν. Το ΕΜΠ ανέλαβε την αναγέννησή τους τη δεκαετία του 1990, με τις πρώτες εργασίες αποκατάστασης του σταθμού το 1996-1997.

Το κυρίως κτίριο έχει εμβαδόν 1.500 τ.μ. Η εγκατάσταση ακολουθεί τη μέθοδο «box in the box»: ο υπερυπολογιστής τοποθετείται μέσα σε ανεξάρτητο, ελλειπτικό γυάλινο κέλυφος, διατηρώντας ανέπαφες τις τοιχοποιίες και τη μνημειώδη γερανογέφυρα.

Οι επισκέπτες θα μπορούν να τον παρατηρούν από ειδικές πλατφόρμες. Ετσι, το κτίριο που το 1905 υποδέχθηκε την ηλεκτρική επανάσταση φιλοξενεί το 2026 την επανάσταση της υπολογιστικής

ισχύος.

• www.protothema.gr